حسن حسين زاده شانه چى
235
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
دوران جوانى در خدمت نائب دوم محمد بن عثمان فعاليت مىكرد . او در روابطش با دشمنان بسيار تيزهوش و زيرك بود و شايستگىهاى بسيارى از خود نشان داد و پس از انتصاب به نيابت با تغييرات جزئى در نظام وكالت و تعيين وكيلان جديد به همان شيوهء محمد بن عثمان به ادارهء امور پرداخت . ابن روح ، باتوجه به موقعيت سياسى كه داشت ، توانست فعاليتهاى خود را گسترش دهد . همين امر باعث شد تا مسألهء نيابت وى در بين عموم شيعيان ، بر عكس دوران نائب اول و دوم ، آشكار و شناخته شده باشد ، بهطورى كه عدهاى از شيعيان ترجيح مىدادند به جاى تماس با وكيلان ، بهطور مستقيم با ابن روح ارتباط يابند . ابن روح از نفوذ خوبى در دربار عباسيان برخوردار بود و بسيار موردتوجه و احترام درباريان قرار مىگرفت و از همان زمان عدهاى از اعضاى اين خاندان در مشاغل دبيرى و ادارى در دربار مشغول به كار بودند . ظاهرا ابن روح نيز مدتى مناصب ادارى دربارى داشت و به گفتهء جهشيارى ، مدتى مسئول املاك خاصهء خليفه بود . « 1 » همچنين در زمان وزارت حامد بن عباس ( 306 - 311 ق ) ، منزل او مركز ملاقاتهاى اشراف و اعيان و وزيران خلعشده ، بهويژه بنى فرات به شمار مىرفت . « 2 » از سوى ديگر وجود افرادى از خاندان شيعه مذهب بنى فرات در مناصب ادارى دربار ، نفوذ وى را بيشتر مىساخت . در عصر غيبت صغرى تنى چند از اين خاندان به وزارت رسيدند و تعدادى نيز در ساير مقامات دربارى مشغول به كار بودند . ابن روح از وجود اين افراد در دستگاه حكومتى و از نفوذ آنها در اداره امور ، براى پيشبرد فعاليتهاى خود و كمك و گشايش در كار شيعيان بهره مىگرفت .
--> ( 1 ) . جاسم حسين ، تاريخ سياسى غيبت ، ص 198 ، به نقل از جهشيارى ، الوزراء ، ص 300 ، پيشتر درباره فعاليتهاى حسين بن روح در مناصب ادارى و دولتى صحبت شد . ( 2 ) . اقبال ، خاندان نوبختى ، ص 219 .